Najwyższa Izba Kontroli ogłasza raport w sprawie CPK. Informuje w nim, że przygotowanie i realizacja budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego w latach 2021–2023 nie przebiegała prawidłowo. Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego nierzetelnie sprawował nadzór nad realizacją inwestycji, nieprawidłowo definiował jej skalę i zakres realizacji zakładając nieaktualne, nierealistyczne i niemożliwe do dotrzymania terminy.
W skrócie:
-
NIK w swoim raporcie ocenił, że przygotowanie i realizacja projektu Centralnego Portu Komunikacyjnego (CPK) w latach 2021-2023 przebiegała nierzetelnie.
-
Kontrola NIK wykazała, że pełnomocnik rządu ds. CPK definiował skalę i zakres inwestycji na podstawie nierealistycznych założeń i opóźniał kluczowe dokumenty.
-
Zgodnie z raportem NIK, zaniechano modernizacji Lotniska Chopina i Modlina, a także ponoszono nieuzasadnione ekonomicznie wydatki na Lotnisko Warszawa-Radom, co doprowadziło do utraty przychodów.
Zdaniem NIK Polskie Porty Lotnicze S.A. bezpodstawnie odstąpiły od modernizacji Lotniska Chopina i rozwijania portu lotniczego w Modlinie, ponosząc jednocześnie wielomilionowe nakłady na budowę Lotniska Warszawa-Radom, bez uzasadnienia ekonomicznego i w oparciu o nierealne założenia. Skutkowało to brakiem zwiększenia przepustowości tych portów, a w konsekwencji utraconymi przychodami. Z kolei CPK sp. z o.o. nierzetelnie planowała i rozliczała wydatki na inwestycję, a dokumenty wdrożeniowe przygotowywała z wielomiesięcznym opóźnieniem.
Centralny Port Komunikacyjny to największa tego typu inwestycja w Europie Środkowo-Wschodniej. Planowany węzeł przesiadkowy między Warszawą i Łodzią ma zintegrować transport lotniczy, drogowy i kolejowy (przejazd między CPK a największymi polskimi miastami w czasie nie dłuższym niż 2,5 h). Lotnisko ma powstać w odległości 37 km na zachód od Warszawy, obejmować obszar ok. 3 tys. ha i według planów z końca 2023 r. miało obsługiwać 40 mln pasażerów rocznie. Inwestycja zakładała stworzenie ponad 150 tys. nowych miejsc pracy, a jej łączne koszty pierwotnie oszacowano na ok. 35–45 mld zł.
Ustalenia bez kolei
Kontrola NIK, dotycząca przygotowania i realizacji inwestycji w części lotniskowej w związku z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego, została przeprowadzona od 3 grudnia 2024 r. do 23 maja 2025 r. Zbadano działania podjęte w ramach Programu CPK na lata 2020-2023 oraz pierwsze działania podjęte w ramach Programu CPK na lata 2024–2030, które miały polegać na kontynuacji prac przygotowawczych i projektowych oraz na rozpoczęciu i zakończeniu robót budowlanych w ramach pierwszego etapu inwestycji.
Przedstawione ustalenia nie obejmują komponentu kolejowego i drogowego CPK. Najwyższa Izba Kontroli nie oceniała zasadności powstania Centralnego Portu Komunikacyjnego, skupiła się jedynie na nieprawidłowościach przy jego planowaniu, przygotowaniu oraz budowie. Kontroli, która obejmowała lata 2021-2024, poddano Biuro Pełnomocnika Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego w Ministerstwie Infrastruktury, Centralny Port Komunikacyjny sp. z o.o. oraz Polskie Porty Lotnicze S.A.. Pełnomocnik Rządu ds. Centralnego Portu Komunikacyjnego w latach 2021–2023 nieprawidłowo sprawował nadzór nad przygotowaniem i realizacją przez Centralny Port Komunikacyjny sp. z o.o. Programu CPK w zakresie budowy lotniska.
Jak informuje NIK w komunikacie, „należy zaznaczyć, że Pełnomocnik w projekcie Programu CPK na lata 2024–2030, przedłożonym Radzie Ministrów w 2023 r., nie uwzględnił danych z analiz i prognoz sporządzonych w latach 2019–2023 (I połowa), wskazujących m.in. na: najwcześniejszy możliwy termin uruchomienia CPK w listopadzie 2030 r., konieczność zmniejszenia przepustowości lotniska do poziomu 34 mln pasażerów rocznie w początkowym okresie funkcjonowania oraz obniżenie szacowanych nakładów inwestycyjnych do poziomu 35,3 mld zł w celu zapewnienia rentowności budowanego portu. Tym samym nie zrealizował rzetelnie podstawowych celów wskazanych w Programie CPK na lata 2020–2023, tj. określenia skali i zakresu inwestycji polegającej na budowie centralnego lotniska”.
W projekcie Programu CPK na lata 2024–2030, który został przedłożony Radzie Ministrów w 2023 r., Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego nierzetelnie zdefiniował skalę, zakres inwestycji oraz harmonogramy jej realizacji. Określił nieaktualne, nierealistyczne i niemożliwe do dotrzymania terminy: budowy CPK (2027 r.), oddania go do użytkowania (2028 r.), a także wielkość nakładów inwestycyjnych (blisko 43 mld zł) i poziom przepustowości lotniska w początkowym okresie jego funkcjonowania (40 mln pasażerów rocznie).
Działania Pełnomocnika oraz CPK sp. z o.o. mające na celu urealnienie harmonogramu i budżetu budowy CPK (rozpoczęte w połowie 2023 r.), doprowadziły do przyjęcia w grudniu 2024 r. przez Radę Ministrów Programu CPK na lata 2024–2032. Zostało ono dokonane w oparciu o kolejną aktualizację prognozy ruchu pasażerskiego IATA z grudnia 2024 r., zakładającą m.in. rozbudowę Lotniska Chopina i lotniska w Modlinie – w celu wygenerowania jak największej liczby pasażerów przed ich przeniesieniem z tych lotnisk do CPK.
Ponad roczne opóźnienie
NIK zwraca uwagę, że Pełnomocnik nie doprowadził do terminowego opracowania i zatwierdzenia dokumentów wdrażających realizację programów CPK. Spółka CPK opracowała pierwszy dokument wdrażający do Programu CPK na lata 2024-2030 z opóźnieniem 14-miesięcznym, natomiast dokument wdrażający do urealnionego Programu CPK na lata 2024-2032 nie został opracowany do czasu zakończenia kontroli, co stanowiło ok. 5-miesięczne opóźnienie. Tym samym Pełnomocnik nie zapewnił sobie możliwości sprawowania skutecznego nadzoru nad realizacją przez Spółkę Programu CPK.