Wyzwaniem dla funkcjonowania systemu finansowego w Polsce, a w szczególności sektora bankowego, w dalszym ciągu pozostają niepewność prawna i koszty z nią związane – informuje Narodowy Bank Polski w opublikowanym właśnie „Raporcie o stabilności systemu finansowego”.
W skrócie:
-
NBP wskazuje ryzyko prawne jako główne wyzwanie dla stabilności polskiego systemu finansowego, szczególnie dla sektora bankowego, z uwagi na rosnące koszty sporów dotyczących kredytów.
-
Niepewność prawna, wynikająca początkowo z kredytów walutowych, rozszerza się na kredyty złotowe, wpływając na konsumpcyjne i mieszkaniowe, co generuje nowe wyzwania dla banków.
-
Mimo niskiego ryzyka systemowego i dobrej kondycji kapitałowej banków, NBP zauważa zmniejszenie akcji kredytowej i niski popyt na kredyt, co spowalnia odbudowę roli systemu finansowego w gospodarce.
Bank centralny zaznacza w publikacji, że ryzyko systemowe w krajowym systemie finansowym pozostaje ograniczone. Według NBP banki wykazują wysoką zdolność do absorpcji strat i świadczenia usług finansowych, nawet w pesymistycznych scenariuszach testów warunków skrajnych. Znaczące nadwyżki kapitałowe w bankach tworzą przestrzeń dla rozwoju akcji kredytowej. Jednocześnie – wskazano – ryzyko cykliczne kształtuje się na umiarkowanym poziomie i nie tworzy zagrożenia dla stabilności finansowej w Polsce.
NBP podkreśla jednocześnie, że niski poziom ryzyka w systemie finansowym jest „co do zasady stanem pożądanym”. Zastrzega, że ważne jest, aby nie był on osiągany kosztem realizacji głównych funkcji systemu finansowego.
„Od pewnego czasu obserwowane jest istotne zmniejszenie kredytowania sfery realnej przez sektor bankowy przy jednoczesnym ograniczonym rozwoju pozostałej części sektora finansowego. W efekcie zmniejsza się rola systemu finansowego w gospodarce realnej. Te tendencje wymagają refleksji zarówno po stronie instytucji publicznych, jak i finansowych” – czytamy w raporcie banku centralnego.
NBP ocenia, że choć dynamika akcji kredytowej stopniowo się odbudowuje, to nie będzie ona na tyle wysoka, aby relacja kredytu bankowego do PKB wyraźnie wzrosła. Jako przyczynę wskazano utrzymujący się niski popyt na kredyt.
Zdaniem NBP kluczowe wyzwania na przyszłość związane są z ryzykiem prawnym i regulacyjnym.
„Wyzwaniem dla funkcjonowania systemu finansowego w Polsce, a w szczególności sektora bankowego, w dalszym ciągu pozostają niepewność prawna i koszty z nią związane. Do tej pory przejawiało się to głównie w wysokich kosztach ryzyka prawnego walutowych kredytów mieszkaniowych. Ostatnio niepewność związana z wykładnią przepisów dotyczących ochrony konsumenta zaczyna dotyczyć także kredytów złotowych, tj. zarówno kredytów konsumpcyjnych z uwagi na sankcję kredytu darmowego, jak również kredytów mieszkaniowych ze względu na próby podważania przez klientów umów z oprocentowaniem zmiennym” – uważają analitycy NBP cytowani w raporcie.
Zgodnie z danymi banku centralnego w sądach toczy się obecnie ok. 160 tys. spraw dotyczących walutowych kredytów mieszkaniowych, z czego niemal 1/3 to powództwa wniesione w 2024 r. Stosunkowo niewielka część spraw zakończyła się prawomocnym wyrokiem (ok. 36 tys. spraw) lub sądową ugodą między bankiem a kredytobiorcą (ok. 22 tys. spraw). Według NBP stały napływ nowych powództw, choć w 2024 r. w nieco mniejszym tempie niż rok wcześniej, powoduje wzrost liczby nierozstrzygniętych spraw i zatory w sądach.
Zdaniem NBP koszty ryzyka kredytowego pozostają umiarkowane i nie powinny istotnie wzrosnąć. Bank centralny wskazał, że niskie koszty ryzyka to efekt dobrej sytuacji na rynku pracy, stosunkowo wysokiej zdolności przedsiębiorstw do obsługi zobowiązań oraz dotychczasowej ostrożnej polityce kredytowej banków. NBP podał także, że ryzyko płynności w krajowym sektorze bankowym pozostaje niskie. Ograniczają je wysoki udział finansowania banków depozytami, mała koncentracja podmiotowa depozytów, wysoki udział depozytów gwarantowanych, a także duży portfel płynnych aktywów.
Istotną część aktywów banków stanowią obligacje skarbowe i gwarantowane przez Skarb Państwa, jednak ryzyko z tym związane pozostaje ograniczone. NBP poinformował, że udział takich obligacji w aktywach banków wzrósł do 24,4 proc. i przekroczył dotychczasowe maksimum, zanotowane przez banki w 2021 r. Od połowy 2024 r. portfel tych papierów zwiększył się o 91 mld zł. Na koniec marca 2025 r. wartość księgowa obligacji skarbowych i gwarantowanych przez Skarb Państwa wyniosła 664 mld zł.
Według NBP źródłem ryzyka dla systemu finansowego pozostaje „nadmierna transformacja płynności” w sektorze otwartych funduszy inwestycyjnych. Bank centralny zwrócił uwagę, że mimo rekordowo wysokiego napływu środków do otwartych funduszy inwestycyjnych w ostatnich kwartałach, podmioty te nie dążyły do zwiększenia udziału najbardziej płynnych aktywów. W raporcie podkreślono, że w przypadku wystąpienia szoków rynkowych, niski poziom wskaźnika płynności ogranicza zdolność funduszy do terminowej realizacji zleceń klientów.