W czwartek, 21 sierpnia, Bank Centralny Łotwy wyemituje srebrną monetę kolekcjonerską „Džemma” poświęconą wybitnej artystce Džemmie Skulme – wybitnej postaci łotewskiej sztuki i życia kulturalnego. Jej niezwykła twórczość i postawa obywatelska odegrały kluczową rolę w kształtowaniu i zachowaniu łotewskiej tożsamości narodowej.
Artystka urodziła się 20 września 1925 roku w rodzinie malarza Oto Skulme i rzeźbiarki Marty Skulme. Jej artystyczne dziedzictwo splata trwałą nić tradycji rodzinnych, szczytowe osiągnięcia międzywojennego modernizmu i nieustraszonego ducha wolności twórczej, nawet w ramach socrealizmu. Džemma Skulme zaczęła włączać motywy narodowe do swojej twórczości już w latach 60. XX wieku, wykorzystując je jako symbole narodowego poczucia własnej wartości i duchowego buntu. Triada postaci – ludowa dziewczyna, kariatyda i księżniczka – stała się rdzeniem jej artystycznej tożsamości.
Projekt graficzny monety został stworzony przez artystę Jurisa Petraškevičsa. W dedykowanej artystce monecie kolekcjonerskiej, pragnął on uwiecznić charakterystyczny pociąg pędzla Džemmy Skulme, oddając istotę jej unikalnego „odcisku palca” na krajobrazie łotewskiej sztuki i kultury.
Srebrna moneta kolekcjonerska „Džemma” będzie prezentowana wszystkim zainteresowanym na wystawie „Džemma” poświęconej setnej rocznicy urodzin Džemmy Skulme. Wystawa będzie otwarta dla publiczności w budynku głównym Łotewskiego Narodowego Muzeum Sztuki od 23 sierpnia 2025 r. do 25 stycznia 2026 r.
Moneta kolekcjonerska będzie dostępna w sprzedaży na stronie internetowej e-monetas.lv/en od godziny 12:00 dnia 21 sierpnia. Cena monety wynosi 89 euro – limit zakupu dla jednego nabywcy wynosi 3 monety. Moneta została wybita przez Litwinów – w UAB Lietuvos monetų kalykla.
Dane techniczne
Nominał: 5 euro, Waga: 27,00 g, Wymiary: 45,00 mm x 28,00 mm, Kształt: nieregularny prostokąt o zaokrąglonych rogach, przypominający pociągnięcie pędzla
Metal: srebro próby 0,999° z kolorowym nadrukiem na awersie, Maksymalny nakład: 2500 sztuk
Awers to fragment (przedstawiony w kolorze i reliefie) obrazu „Dialog” autorstwa Džemmy Skulme. Rewers zaś przedstawia pociągnięcie pędzla o zróżnicowanym stopniu matowego wykończenia i reliefu. U góry znajduje się faksymile podpisu Džemmy Skulme. Napisy „5 EURO”, rok „2025” i „LATVIJA” znajdują się wzdłuż prawej krawędzi, w orientacji pionowej.
Bank z historią kolekcjonerską
Od 1993 roku Latvijas Banka wyemitował 98 monet kolekcjonerskich o nominale łatów i 61 monet kolekcjonerskich o nominale euro. Łącznie w projektowaniu monet łotewskich brało udział ponad 50 artystów z Łotwy, a obecnie również jeden artysta z Ukrainy.
Projektowanie monet łotewskich spotkało się z dużym uznaniem na arenie międzynarodowej. Monety otrzymały liczne prestiżowe nagrody; Co ciekawe, „Moneta Łotwy” zdobyła międzynarodową nagrodę Moneta Roku 2010 w konkursie zorganizowanym przez amerykańskie wydawnictwo numizmatyczne Krause Publications i jego magazyn World Coin News. W 2015 roku srebrna moneta kolekcjonerska „The Baltic Way” została uznana za Najlepszą Współczesną Monetę Wydarzeniową w tym konkursie, natomiast w 2018 roku moneta kolekcjonerska „National Entrepreneur” została uznana za Najbardziej Artystyczną Monetę Roku. W konkursie Coin of the Year Awards (COTY) w 2020 roku „Honey Coin”, moneta kolekcjonerska Latvijas Banka, została uznana za Najbardziej Artystyczną Monetę świata i Monetę Roku.
Komisja Projektowania Monet Latvijas Banka (dawniej Komisja ds. Koncepcji Tematycznej Banknotów i Monet), działająca od 12 listopada 1993 roku, odgrywa ważną rolę w procesie emisji monet. Komisja składa się z pracowników Latvijas Banka, wybitnych ekspertów w dziedzinie łotewskiej sztuki i kultury, a także artystów i naukowców.
Po wprowadzeniu euro Latvijas Banka kontynuuje tradycję emisji serii monet kolekcjonerskich z motywami charakterystycznymi dla Łotwy, wykonanych z zachowaniem wysokiej jakości artystycznej. Monety te są prawnym środkiem płatniczym wyłącznie w kraju emitującym. Jest mało prawdopodobne, aby trafiły do powszechnego obiegu, ponieważ z natury są dziełami sztuki cieszącymi się dużym popytem ze strony środowiska numizmatycznego i innych zainteresowanych stron.
Nominał monet kolekcjonerskich musi różnić się od nominału monet w powszechnym obiegu (musi wynosić np. 5 euro lub 10 euro). Ich parametry, takie jak kolor, średnica, waga, materiał itp., muszą zasadniczo różnić się od monet w powszechnym obiegu.